5. Tổng quan
5.1 Nhu cầu thực tiễn
Ngôn ngữ là một loại công cụ giao tiếp xã hội nhầm trao đổi tư tưởng, truyền đạt thông tin giúp cho quá trình giao tiếp thuận lợi hơn.Ngôn ngữ là đặc trưng được các nhà khoa học trên thế giới sử dụng như một đối tượng khai thác các trầm tích văn hóa biểu đạt thông qua hệ thống ngôn ngữ mỗi quốc gia. Chính vì vậy, ngôn ngữ không chỉ là lớp vỏ bề ngoài thông dụng mà còn hàm ý những giá trị văn hóa độc đáo của mỗi nước. Xu hướng nghiên cứu liên ngôn ngữ, xuyên văn hóa ngày càng trở nên phát triển và đạt được những hiệu quả bước đầu. Đó cũng là ý thức về sự bảo tồn văn hóa ngôn ngữ mà tác giả muốn đề cập trong bài viết này.
Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia có những điểm tương đồng về điều kiện địa lý, môi trường phát triển, lịch sử song hành trong suốt chuỗi hệ thống tồn tại. Những nghiên cứu về văn hóa, ngôn ngữ giữa hai quốc gia trong quá trình giao lưu sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển giao lưu giữa hai nước, hai dân tộc. Số lượng du học sinh Việt Nam tại Trung Quốc đã tăng đáng kể, với khoảng 23.000 sinh viên vào tháng 10 năm 2024 ( Theo thông tin Chính Phủ). Điều đó chứng minh rằng du học Trung Quốc và việc học tiếng Trung đang trở thành một cơn sốt, là cơ hội phát triển và hoàn thiện bản thân trong thời đại hội nhập, đa ngôn ngữ như ngày nay.
Thành ngữ là một bộ phận quan trọng trong ngôn ngữ của bất kỳ dân tộc nào trên thế giới. Vì vậy, nghiên cứu thành ngữ được xem là một trong những chìa khóa quan trọng để đi vào kho tàng ngôn ngữ và văn hóa của mỗi dân tộc. Trên thế giới, cũng như ở Trung Quốc
và Việt Nam, công tác nghiên cứu về thành ngữ luôn nhận được sự quan tâm của các nhà ngôn ngữ học và chiếm một tỷ lệ tương đối lớn. Tuy nhiên, cho đến nay, phần lớn các nghiên cứu về thành ngữ vẫn dừng lại ở cấu trúc hoặc các phương diện đơn ngữ khác, các thành quả nghiên cứu mang tính định hướng vẫn chưa thật phong phú.
Vì vậy, bài viết này dựa trên các kết quả nghiên cứu trước đó và lấy “Nghiên cứu thành ngữ chứa “ dụng cụ nhà bếp” trong tiếng Trung ( So sánh thành ngữ, tục ngữ chứa “ dụng cụ nhà bếp” trong tiếng Việt)” làm đề tài tiến hành phân tích và tìm hiểu sâu hơn về thành ngữ chứa dụng cụ nhà bếp trong tiếng Hán và sau đó so sánh đối chiếu với thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt. Mục đích so sánh nhằm làm rõ những đặc điểm chung, đặc điểm riêng của hai ngôn ngữ về ngữ nghĩa, nội hàm văn hóa, đồng thời cung cấp cho người học những lý thuyết và kiến thức cơ bản về kết cấu ngữ pháp, chức năng cú pháp của thành ngữ tiếng Hán giúp cho người học dễ tiếp nhận và ứng dụng trong quá trình học, ghi nhớ được hiệu quả hơn.
5.2 Tổng quan tài liệu, công trình nghiên cứu liên quan
5.2.1 Tổng quan nghiên cứu trong nước
Tác giả Liêu Thị Thanh Nhàn đã đăng trên tạp chí ngôn ngữ và văn hóa vào ngày 25/8/2020 với tên đề tài “Ẩn dụ ý niệm nguồn đồ vật trong tục ngữ tiếng Hán” .Tác giả đã thiết lập được bảy mô hình ánh xạ ẩn dụ ý niệm miền nguồn “đồ vật” trong 100 câu tục ngữ tiếng Hán. Kết quả nghiên cứu cũng đã phần nào phác họa được bức tranh ngôn ngữ về các từ
ngữ chỉ “đồ vật” trong tư duy của người Hán, đưa ra những kiến nghị về mặt học từ vựng, ngữ pháp, dịch thuật. Tuy nhiên nghiên cứu mới dừng ở việc nghiên cứu về ngữ nghĩa, tính biểu ý qua ngôn ngữ học tri nhận chưa đào sâu vào kết cấu, nội hàm văn hóa qua tính biểu ý của tục ngữ, khiến việc tiếp nhận trở nên đơn lẻ, thiếu tính liên kết trong quá trình ứng dụng cho người học.
Luận văn thạc sĩ năm 2013 của tác giả Mạc Diễn Điền của trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn- Đại học Quốc Gia Hà Nội với tên đề tài là “ So sánh đối chiếu đặc trưng ngôn ngữ văn hóa các yếu tố chỉ đồ vật trong tiếng Hán và tiếng Việt”. Ở nghiên cứu này tác giả
đã xuất phát từ khía cạnh phân loại sự vật, chứ không phải là góc độ nghĩa hay cấu trúc của thành ngữ, thống kê, so sánh đặc trưng ngôn ngữ văn hóa giữa những thành ngữ tiếng Hán và tiếng Việt có yếu tố chỉ đồ vật. Tuy nhiên, việc chỉ phân tích về mặt ý nghĩa để truyền tải nội hàm văn hóa trong các thành ngữ chưa toàn diện, người học có thể chưa thấy chiều sâu trong kết cấu cố định của thành ngữ, điều này làm giảm đi khả năng suy luận và ghi nhớ của người học.
Theo những thống kê trên, các học giả Việt Nam đã giới thiệu số các thành ngữ, tục ngữ có liên qua đến đồ vật trong đó có xuất hiện một vài thành ngữ chứ dụng cụ nhà bếp như dao, đũa,.. Tuy nhiên những nghiên cứu này chưa toàn diện tập trung nghiên cứu tìm hiểu thành ngữ chứa dụng cụ nhà bếp, và số lượng thành ngữ chưa được nhiều. Chính vì vậy, mảng nghiên cứu này vẫn còn nhiều khía cạnh để tác giả đi sau vào nghiên cứu.
5.2.2 Tổng quan nghiên cứu nước ngoài
Cuốn sách “Từ vựng tiếng Hán và văn hóa” do tác giả Thường Kính Vũ biên soạn. Công trình này là một kết quả nghiên cứu chuyên sâu, phân tích mối quan hệ mật thiết giữa từ vựng tiếng Hán và văn hóa dân tộc Hán. Tác giả cho rằng, ngôn ngữ là vật mang văn hóa, còn từ vựng là biểu hiện tập trung và phản ánh rõ nét nhất các đặc trưng văn hóa. Từ quan niệm triết học, tư tưởng đạo đức đến phong tục tập quán và tâm lý dân tộc, từ vựng đều chứa đựng những hàm nghĩa văn hóa phong phú. Mục đích biên soạn cuốn sách này nhằm giúp người học tiếng Hán, đặc biệt là người nước ngoài, thông qua việc tìm hiểu bối cảnh văn hóa của tiếng Hán, có thể hiểu sâu sắc hơn về ngôn ngữ này. Đây cũng là một tài liệu tham khảo quan trọng, cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho tác giả của bài luận văn này trong việc khai thác giá trị văn hóa ẩn chứa trong các thành ngữ tiếng Hán liên quan đến đồ dùng nhà bếp.
Luận văn Thạc sĩ “Nghiên cứu so sánh thành ngữ Hán – Việt” của tác giả Nguyễn Thị Thu Hương, được hoàn thành tại Đại học Tứ Xuyên vào tháng 4 năm 2004. Nghiên cứu này chủ yếu tiến hành so sánh đối chiếu thành ngữ Hán và Việt từ góc độ ngôn ngữ học, nhằm làm sáng tỏ những điểm tương đồng và dị biệt trong thành ngữ của hai ngôn ngữ, từ đó
phục vụ cho công tác giảng dạy tiếng Hán cho người Việt Nam. Trong lời bạt, tác giả đặc biệt đề cập rằng ở Việt Nam, những nghiên cứu so sánh dựa trên phương pháp nghiên cứu thành ngữ của tiếng Hán (đặc biệt là phương pháp phân tích cấu trúc) như trong luận văn còn rất ít. Vào thời điểm đó, giới nghiên cứu Việt Nam chủ yếu sử dụng các phương pháp chịu ảnh hưởng từ Nga. Do đó, việc áp dụng khung phân tích ngôn ngữ học tiếng Hán vào nghiên cứu so sánh Hán – Việt của luận văn này tự nó đã là một nỗ lực đổi mới về mặt phương pháp luận.
Các luận văn trên cũng đề cập phân tích đối chiếu so sánh thành ngữ tiếng Trung và tiếng Việt. Tuy nhiên vẫn chưa hoàn toàn đề cập hay phân tích sâu đến đối tượng nghiên cứu của đề tài mà tác giả làm là “thành ngữ chứa dụng cụ nhà bếp”. Đặc biệt chưa có nghiên cứu nào so sánh đối chiếu thành ngữ chứa dụng cụ nhà bếp trong tiếng Trung và tiếng Việt. Chính vì vậy, tác giả tiến hành phân tích làm rõ nghiên cứu này với mong muốn đóng góp cho quá trình nghiên cứu thành ngữ để người học dễ dàng tiếp cận coi đây như một tài liệu tham khảo trong quá trình học tập
6. Ý nghĩa khoa học
Bằng việc phân tích, so sánh những điểm tương đồng và khác biệt giữa thành ngữ tiếng Hán và thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt chứa dụng cụ nhà bếp, nghiên cứu này sẽ góp phần giúp sinh viên hiểu sâu hơn về ngữ nghĩa, ý nghĩa văn hóa của thành ngữ, đồng thời cung cấp thông tin về phương pháp học thành ngữ và giao tiếp sau này. Qua việc điều tra, phân tích và đưa ra những gợi ý của riêng mình, tác giả hy vọng có thể giúp các bạn sinh viên đại học hiểu rõ hơn về tình hình học thành ngữ của bản thân và tìm ra cách học thành ngữ tốt hơn. Khi đó khả năng mắc lỗi sẽ giảm đi và đạt được kết quả tốt hơn trong học tập và giao tiếp hàng ngày.