6. Tổng quan
6.1. Nhu cầu thực tiễn
Trong bối cảnh giao lưu văn hóa Đông Á ngày càng sâu rộng, việc nghiên cứu các hình tượng văn học cổ điển dưới góc nhìn tư tưởng – văn hóa có ý nghĩa thực tiễn rõ rệt. Đề tài nghiên cứu hình tượng Khương Tử Nha trong Phong Thần Diễn Nghĩa xuất phát từ nhu cầu làm rõ cơ chế giao thoa giữa Nho giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian – một đặc trưng quan trọng của cấu trúc văn hóa truyền thống Trung Hoa.
Trước hết, đề tài đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập trong lĩnh vực Hán học và văn học cổ điển Trung Quốc. Việc phân tích nhân vật trên bình diện liên ngành giúp người học tiếp cận tác phẩm không chỉ như một tiểu thuyết thần ma, mà còn như một không gian tích hợp tư tưởng, qua đó củng cố năng lực phân tích văn bản trong mối quan hệ với bối cảnh triết học và tôn giáo. Bên cạnh đó, trong thực tiễn tiếp nhận hiện nay, các hình tượng thuộc thế giới Phong Thần thường bị giản lược thành yếu tố giải trí. Nghiên cứu này góp phần cung cấp cơ sở lý luận nhằm định hướng cách hiểu đầy đủ hơn về chiều sâu tư tưởng và giá trị văn hóa của nhân vật. Cuối cùng, đề tài còn góp phần làm rõ tính hỗn dung của văn hóa truyền thống, qua đó bổ sung tư liệu cho các nghiên cứu liên ngành về văn học, tư tưởng và tín ngưỡng dân gian, đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp nghiên cứu trong khoa học xã hội và nhân văn hiện nay.
Qua khảo sát lịch sử nghiên cứu trong và ngoài nước về hình tượng Khương Tử Nha trong Phong Thần Diễn Nghĩa, có thể nhận thấy tồn tại một khoảng trống học thuật đáng kể. Các công trình tiền nhiệm tuy đã làm sáng tỏ từng phương diện riêng lẻ
như thể loại thần ma, yếu tố Đạo giáo, giá trị luân lý Nho gia hoặc hệ thống phong thần trong tín ngưỡng dân gian, song phần lớn vẫn tiếp cận nhân vật theo hướng đơn tuyến hoặc phân mảnh. Khương Tử Nha thường bị quy chiếu như một đạo sĩ huyền thuật, một quân sư lịch sử, hoặc một biểu tượng tín ngưỡng, mà chưa được khảo sát như một chỉnh thể tư tưởng mang tính tích hợp. Sự thiếu vắng một nghiên cứu đặt nhân vật vào trục giao thoa Nho – Đạo – Tín ngưỡng dân gian, với phương pháp liên ngành và phân tích hệ thống, đã tạo ra một “khoảng trống” về mặt lý luận trong việc lý giải cơ chế dung hợp tư tưởng trong văn học thần ma thời Minh. Chính thực trạng đó đặt ra nhu cầu cấp thiết phải tái thẩm định hình tượng Khương Tử Nha như một điểm hội tụ văn hóa đa tầng, qua đó góp phần hoàn thiện diễn ngôn nghiên cứu về tính hỗn dung tư tưởng trong văn học cổ điển Trung Hoa.
6.2. Ý nghĩa khoa học
Trên phương diện khoa học, đề tài góp phần bổ sung và hoàn thiện khung lý luận nghiên cứu về thi pháp nhân vật trong tiểu thuyết thần ma thời Minh thông qua việc xác lập cách tiếp cận hình tượng Khương Tử Nha như một chỉnh thể tư tưởng đa tầng. Thay vì phân tích nhân vật theo hướng đơn tuyến (Nho giáo, Đạo giáo hoặc tín ngưỡng dân gian riêng rẽ), nghiên cứu xây dựng mô hình tiếp cận tích hợp, xem nhân vật là điểm giao cắt của nhiều hệ giá trị và diễn ngôn văn hóa.
Bên cạnh đó, đề tài góp phần cụ thể hóa khái niệm “tam giáo đồng nguyên” trong thực tiễn văn bản văn học, chuyển hóa một phạm trù mang tính tư tưởng – triết học thành trường hợp phân tích thực chứng thông qua cấu trúc tự sự và chức năng nhân vật. Qua đó, nghiên cứu làm rõ cơ chế dung hợp giữa “hữu vi” và “vô vi”, giữa chính trị chính danh và quyền năng thần linh, góp phần mở rộng hướng nghiên cứu liên ngành giữa văn học, tư tưởng học và văn hóa học.
Cuối cùng, công trình cung cấp một trường hợp điển hình cho việc khảo sát tính hỗn dung văn hóa trong văn học cổ điển Đông Á, từ đó tạo tiền đề lý luận cho các nghiên cứu so sánh về sự tương tác giữa các hệ tư tưởng trong cùng một cấu trúc nghệ thuật.